Economische Geschiedenis van Den Haag

Voor velen is Den Haag een typische ambtenarenstad. Een beeld dat is ontstaan in de afgelopen decennia. Uit diverse publicaties over aspecten van de industriële ontwikkeling van de stad wordt echter een heel ander beeld zichtbaar. Daaruit blijkt dat Den Haag in de 19de eeuw zelfs een industriestad kan worden genoemd. Zo was in de jaren 80 van de 19de eeuw 40% van de beroepsbevolking werkzaam in de nijverheid. In diezelfde periode stond de stad bekend als de 6de metaalnijverheidstad van het land! Zo maar een paar feiten die toch wel een heel ander licht werpen op de gevestigde beeldvorming van Den Haag. Doordat de economische geschiedenis slechts ten dele is onderzocht en beschreven, kan op dit terrein geen goed beeld van de stad worden gegeven. Dit is essentieel om de verdere ontwikkeling van de stad te kunnen plaatsen in een historisch perspectief, zowel wat bedrijfsontwikkelingen betreft, als het innovatieve karakter daarvan en soms ook het toonaangevende, maar ook om de overblijfselen in het stadbeeld en in archieven te kunnen duiden. Verder is ook het Europese perspectief van de Haagse ontwikkeling van belang.

Luchtfoto Binckhorsthaven 1978
Luchtfoto Binckhorsthaven 1978

SHIE publicatie zuivelindustrie 2007
SHIE-publicatie melkindustrie 2007
De kennis van de ontwikkeling van de Haagse bedrijvigheid is tot nu toe schematisch en beperkt tot bepaalde iconen, zoals bijvoorbeeld de IJzergieterij Enthoven, meubelfabriek Mutters en Pander en de elektrotechnische industrie van Van der Heem. Ook de in 2005 verschenen driedelige publicatie Den Haag Geschiedenis van de stad heeft hierin niet veel veranderd. Vandaar dat de SHIE het al langer bestaande idee om een brede studie te laten verrichten naar de economische geschiedenis van de stad in al haar facetten, heeft opgepakt om nu werkelijk te (laten) realiseren. Natuurlijk is door velen, ook in SHIE-kringen, onderzoek gedaan naar aspecten van de economische geschiedenis van de stad. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan de recente studies naar de Oude Haven en de zuivelindustrie. Toch zal op deze wijze nooit een totaal beeld ontstaan van de economische geschiedenis van Den Haag en haar betekenis voor de stad tegenwoordig. Het zijn echter wel waardevolle bouwstenen, die bijdragen tot het totale beeld. Het onderzoek naar dit geheel zal vanaf najaar 2009 op een wetenschappelijke wijze worden aangepakt.

Onderzoeksgids

Tijdens het onderzoek zal menigeen zich in de Haagse economische geschiedenis blijven verdiepen en zullen kleine en grotere deelonderzoeken plaatsvinden. Ook zal er over dit thema worden gepubliceerd, bijvoorbeeld in de Haagvaarder of op de website van de SHIE. Graag bieden wij onderzoekers, die zich met het onderwerp bezighouden, een helpende hand. Hiervoor wordt op het ogenblik een handzame onderzoekgids ontwikkeld, die na voltooiing van de eerste opzet hiervan op deze website te raadplegen zal zijn. Bij het samenstellen van deze gids is gekozen voor een groeimodel. De gebruiker zal zo vanaf de ontstaansfase steeds dieper de materie in kunnen duiken.

Opzet wetenschappelijke studie

Op 5 oktober 2009 is het officiële startsein gegeven voor de eerste fase van het onderzoeksproject: Economische Geschiedenis van Den Haag. Ondernemen, stedelijke politiek en bedrijfserfgoed 1800 - 2000. Een veelomvattend

Prof C.A. Davids VU CLUE
Prof. C.A. Davids VU, CLUE
thema dat in samenspraak met de Amsterdamse Vrije Universiteit tot stand is gekomen. Na een gespreksronde binnen de in Den Haag bij de geschiedenis van de stad betrokken partijen en instanties, bleek Prof. Dr. Karel Davids, hoogleraar Economische en Sociale Geschiedenis aan de VU, bereid om het onderzoeksproject te gaan leiden. Als eerste werd een opzet gemaakt wat de beoogde studie aan uitgangspunten zou dienen te krijgen. Een kleine samenvatting van de notitie hierover van Prof. Davids.
De hoofdvraag van de studie gaat over de achtergronden van de veranderingen in het Haagse bedrijfsleven en de betekenis daarvan voor samenleving, gebouwde omgeving en erfgoed. Daarbij zijn drie thema's te onderscheiden:

  1. Stedelijk beleid en bedrijfsleven.
    Bij dit thema draait het om de omstandigheden waaronder het bedrijfsleven zich ontwikkelde en de onderlinge relatie tussen overheid, werkgevers en werknemers.
  2. Bedrijfsleven, stad en erfgoed.
    Dit thema zal inzoomen op het ontstaan en de verandering van bedrijfscomplexen (in relatie tot de technische ontwikkeling) en de betekenissen die er in de loop van de tijd aan werden gegeven.
  3. Profilering in Europees perspectief. Het derde thema is vergelijkend van aard. Naast Den Haag hebben ook andere steden in Europa in de loop van de 19de en 20ste eeuw tijdelijk of blijvend ín economisch opzicht een ‘dubbel profiel' gehad. Zij fungeerden zowel als regionaal/nationaal/internationaal centrum van bestuur of rechtspraak als centrum van industrie; te denken valt aan München, Dresden, Düsseldorf, Stuttgart of Genève.

Vanuit de SHIE is een begeleidingscommissie ingesteld die bestaat uit: mw. H. Baars (Stadsherstel Den Haag e.o.), G. Zandsteeg (Kamer van Koophandel), mw. C. Glaudemans (Haags Gemeentearchief), mw. R. den Heijer (Gemeente Den Haag, DSO), R. van Lit (Haags Historisch Museum) en de SHIE-leden J. van Dam en K. Havelaar.

Financiering / sponsoring

Dankzij de financiële steun van wethouder Henk Kool, Economische Zaken gemeente Den Haag en van directeur Gert Zandsteeg van de Kamer van Koophandel Den Haag, is de Verkenning, de belangrijke eerste fase van het onderzoek, mogelijk geworden.
Een wetenschappelijk programma rond de economische geschiedenis van Den Haag is uiteraard geen sinecure. Hier moet veel geld voor bij elkaar worden gebracht. De SHIE is zelf niet in staat om hier financieel aan bij te dragen. Derhalve zullen instellingen als NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek), de gemeente, organisaties als de Kamer van Koophandel, bedrijven en fondsen worden benaderd om dit mee te financieren. Uiteraard zal hiervoor eerst een goed doordacht plan samengesteld dienen te worden. De aanloop fase - de Verkenning - is hier een eerste aanzet toe.

Resultaten van het onderzoek

Tegelijk met dit eerste vooronderzoek is in SHIE-kringen nagedacht hoe we de geïnteresseerden op de hoogte houden van de vorderingen van het project. Hiervoor is een nieuwe website een belangrijk medium. In april 2010 is de vernieuwde SHIE-website officieel de lucht in gegaan. Daarnaast zal op gezette tijden via symposia, lezingen, tentoonstellingen en publicaties verslag worden gedaan van de tussentijdse resultaten van het onderzoek.
De Verkenning is het eerste deelonderzoek dat is gerealiseerd. Op donderdag 1 juli 2010 werd het onderzoeksrapport aan wethouder H. Kool en directeur van de Kamer van Koophandel G. Zandsteeg overhandigd in het Haags Historisch Museum.

Voor verdere informatie of vragen kunt u contact met ons opnemen via info@shie.nl

Actueel